Otizmde Göz Teması Nasıl Geliştirilir? Aileler İçin Etkili Yaklaşımlar

Otizmli çocuklarda göz teması, sosyal iletişim becerilerinin önemli parçalarından biri olabilir. Ancak her çocuğun göz temasına yaklaşımı farklıdır. Bazı çocuklar kısa süreli göz teması kurarken bazı çocuklar göz temasından tamamen kaçınabilir. Bu nedenle göz temasını yalnızca “yapılması gereken bir davranış” olarak görmek yerine, çocuğun iletişim kurma ve sosyal etkileşime katılma becerilerini destekleyen bir araç olarak değerlendirmek önemlidir.

Otizmde göz teması neden önemlidir?

Göz teması; çocuğun karşısındaki kişiye yönelmesi, ortak dikkat oluşturması ve sosyal etkileşime katılması açısından destekleyici olabilir. Özellikle oyun, iletişim ve günlük yaşam sırasında doğal olarak ortaya çıkan göz teması, çocuğun sosyal iletişim becerilerinin gelişimine katkı sağlayabilir.

Ancak önemli bir nokta vardır: Her otizmli çocuğun uzun süre göz teması kurması beklenmemelidir. Amaç çocuğu zorlayarak gözlerine baktırmak değil, iletişim sırasında kendiliğinden ve rahat bir şekilde bakma davranışını desteklemektir.

Otizmde göz teması nasıl desteklenebilir?

1. Çocuğun ilgi alanından yararlanın

Çocuğun sevdiği oyuncaklar, oyunlar veya etkinlikler göz temasını desteklemek için kullanılabilir.

Örneğin çocuk arabalarla oynamayı seviyorsa, arabayı kısa süreliğine elinizde tutup çocuğun size yönelmesini bekleyebilirsiniz. Çocuk size baktığında oyuncağı vererek bu davranışı doğal biçimde pekiştirebilirsiniz.

2. Yüz yüze oyunları artırın

Çocuğun karşısına geçerek yapılan eğlenceli oyunlar göz temasını desteklemek için oldukça işlevsel olabilir.

Baloncuk çıkarma, top oynama, şarkı söyleme, taklit oyunları ve hareketli oyunlar sırasında çocuk ile yetişkin arasında doğal etkileşim fırsatları oluşturulabilir.

3. Göz temasını zorlamayın

“Gözlerime bak”, “Bana bak” gibi sürekli yönergeler vermek bazı çocuklarda baskı oluşturabilir.

Bunun yerine çocuğun ilgisini çeken bir etkinliği sosyal etkileşimle birleştirmek daha uygun olabilir. Çocuk kısa süreliğine size baktığında bile bunu fark etmek ve etkileşimi sürdürmek önemlidir.

4. Kısa süreli bakışları da değerlendirin

Göz temasının gelişimi bir anda gerçekleşmeyebilir.

Çocuğun önce bir saniye, daha sonra birkaç saniye bakması gelişimin bir parçası olabilir. Bu nedenle küçük ilerlemelerin fark edilmesi ve çocuğun başarılarının desteklenmesi önemlidir.

5. Ortak dikkati destekleyin

Göz teması yalnızca çocuğun yetişkinin gözlerine bakması değildir. Ortak dikkat, çocuğun bir nesneye veya olaya başka bir kişiyle birlikte yönelmesi ve bunu paylaşması açısından önemlidir.

Örneğin bir oyuncağı gösterip “Bak, araba!” demek, ardından çocuğun oyuncağa ve yetişkine yönelmesini desteklemek ortak dikkat becerilerinin gelişmesine yardımcı olabilir.

Evde uygulanabilecek basit göz teması etkinlikleri

Aileler günlük yaşam içerisinde küçük ve eğlenceli çalışmalar yapabilir:

• 🫧 Baloncuk oyunu: Baloncuğu üflemeden önce çocuğun size yönelmesini bekleyin.

• ⚽ Top oyunu: Topu vermeden önce kısa bir etkileşim fırsatı oluşturun.

• 🚗 Oyuncak bekletme: Çocuğun sevdiği oyuncağı elinizde tutarak iletişim başlatmasını bekleyin.

• 🎵 Şarkı oyunları: Çocuğun sevdiği şarkının bir bölümünde durup onun size yönelmesini bekleyin.

• 🙈 Ce-ee oyunu: Kısa süreli yüz yüze etkileşimler oluşturun.

• 🧸 Taklit oyunları: Çocuğun yaptığı hareketleri taklit ederek karşılıklı etkileşimi artırın.

Bu etkinliklerin amacı çocuğu zorlamak değil, göz temasını iletişim ve eğlenceyle ilişkilendirmektir.

Göz teması neden zor olabilir?

Otizmli çocuklarda göz temasının sınırlı olmasının farklı nedenleri olabilir. Çocuğun duyusal özellikleri, sosyal iletişim becerileri, dikkat süresi, çevresel uyaranlar veya göz temasının çocuk için rahatsız edici olması bu durumu etkileyebilir.

Bu nedenle her çocuk için aynı yöntem kullanılmamalıdır.

Ne zaman uzman desteği alınmalı?

Çocuğun sosyal iletişim becerilerinde belirgin güçlükler bulunuyorsa, göz temasının yanı sıra adına tepki verme, ortak dikkat, jest kullanımı, taklit, oyun becerileri veya iletişim başlatma alanlarında da destek ihtiyacı varsa bir uzmandan değerlendirme almak yararlı olabilir.

Özel eğitim sürecinde çocuğun bireysel özellikleri değerlendirilerek göz teması, ortak dikkat, iletişim ve sosyal etkileşim becerilerini destekleyen kişiye özel çalışmalar planlanabilir.

Unutmayın: Amaç sadece “gözlere baktırmak” değildir

Otizmde göz teması çalışmalarının temel amacı çocuğu sürekli olarak göz teması kurmaya zorlamak olmamalıdır.

Asıl hedef; çocuğun iletişim kurarken karşısındaki kişiye yönelmesini, ortak dikkat geliştirmesini, etkileşime katılmasını ve sosyal iletişim becerilerini doğal yollarla güçlendirmektir.

Her çocuğun gelişim süreci farklıdır. Küçük görünen bir bakış, bir gülümseme, bir oyuncağı paylaşma veya yetişkine yönelme bile önemli bir iletişim fırsatı olabilir.

Çocuğunuzun göz teması ve sosyal iletişim becerilerini desteklemek için profesyonel değerlendirme ve bireyselleştirilmiş eğitim planı, gelişim sürecinin daha doğru şekilde ilerlemesine yardımcı olabilir.

Hemen Randevu Alın